Jak uzyskać rozwód kościelny? Sprawdź, na czym polega unieważnienie małżeństwa

Na naszym blogu opisujemy proces unieważnienia małżeństwa kościelnego. Jesteśmy specjalistami w prawie kanonicznym, a w tym miejscu dzielimy się naszą wiedzą. Porady, zagadnienia rozwodu kościelnego, informacje i wskazówki - wszystko to znajdziesz na naszym blogu prawa kanonicznego.

Zaburzenie osobowości w postaci lękliwości jest dokuczającym problemem stresu, niepokoju oraz ciągłego napięcia. Czy tego rodzaju zachowania mogą być podstawą do nieważności małżeństwa?

Lękliwość pojawia się często m.in. z poczucia braku akceptacji samego siebie, niepewności i niechęci do relacji z innymi osobami. Unikanie kontaktów społecznych oraz zawodowych pochodzi z obawy przed krytyką, czy też odrzuceniem przez innych ludzi. Taki stan rzeczy wynika też niekiedy z nadmiernej wrażliwości na ewentualną krytykę i strachem przez odrzuceniem. Problemem mogą być nawet żarty, odbierane jako ściśle personalne uwagi.

Czy lękliwość może doprowadzić do rozwodu kościelnego?

Osoby z tego rodzaju zaburzeniami czują niepokój, są przekonane o swojej nieatrakcyjności i niższości w społeczeństwie. Z obawy przed krytyką celowo ogranicza się wiele aspektów funkcjonowania w życiu, głównie polegających na maksymalnej redukcji kontaktów społecznych. Wszystko może również znacznie wpłynąć na relacje w małżeństwie, bowiem osoba lękliwa będzie miała kłopot z tworzeniem związku małżeńskiego i spełniać jego podstawowe obowiązki, jakie są wymienione w prawie kanonicznym. Brak wywiązywania się z obowiązków małżeńskich może skutkować nieważnością małżeństwa.

Zaburzenia często są brane pod uwagę w procesie kościelnym

Zaburzenia osobowości to częsty wątek, jaki zostaje podjęty w procesie kościelnym, mającym doprowadzić do rozwodu kościelnego. Zaburzenia osobowości mają bowiem realny wpływ na spełnianie istotnych obowiązków małżeńskich, a więc lękliwość również może się do tej grupy wpisywać. Oczywiście należy na podstawie tego udowodnić, że osoba z lękliwością faktycznie nie potrafi budować relacji małżeńskich.

Należy zatem zbadać i przeanalizować czas życia między małżonkami i określić, kiedy owa lękliwość się pojawiła i w jakim stopniu. Nie można jednak wszystkich problemów brać pod uwagę, ponieważ ewentualne lekkie niedomaganie nie zostanie uwzględnione przy decyzji sądu kościelnego.

Nieważność małżeństwa kościelnego może zostać podjęta z różnych powodów. Czy możliwa jest taka sytuacja z uwagi na oszustwo finansowe?

Bardzo często osoby będące np. w narzeczeństwie, nie są w stanie zobaczyć u drugiej osoby jakichkolwiek wad i wynika to z oczywistego, całkowitego zaufania. Łatwowierność może jednak przynieść nieoczekiwane zdarzenia i doprowadzić chociażby do statusu ofiary oszustw finansowych.

Stwierdzenie nieważności małżeństwa i oszustwo finansowe

Jeśli chodzi o tego rodzaju kwestie, to należy wziąć pod uwagę prawo kanoniczne i tytuły dotyczące wprowadzenia w błąd. Chodzi o zawarcie małżeństwa m.in. na podstawie podstępu, który wychodzi na jaw dopiero w czasie późniejszym. Jeśli owy podstęp był celowy, z celem nakłonienia do zawarcia małżeństwa, a także w następstwie również jego zakłócenia, to takie małżeństwo może zostać uznane jako nieważne.

Są sytuacje, że jeden z partnerów wiąże się z osobą, która jest zadłużona i zwyczajnie ukryła fakt, iż np. wzięła kredyt, czy też ma do spłacenia środki po braniu udziału w grach hazardowych. Takie informacje oczywiście bardzo często istotnie niszczą relacje małżeńskie i jest to winą nieuczciwego małżonka, który w pełni świadomie wprowadził w błąd drugą stronę.

Podczas procesu kościelnego trzeba udowodnić fakt zatajenia prawdy, dotyczącej wyraźnych kłopotów finansowych i oczywiście dowody musi przedstawić strona poszkodowana.

Prawo kanoniczne ma dość ściśle określony zakres praw oraz obowiązków. Zapytania mogą również dotyczyć in vitro i zakazu aborcji, w konfrontacji z istotnymi obowiązkami małżeńskimi.

Są to o tyle istotne tematy, bowiem powiązane z brakiem współżycia, stanowiący podstawę istotnych obowiązków małżeńskich w procesie o nieważność małżeństwa.

Przypomnijmy, że niespełnienie któregoś z istotnych obowiązków małżeńskich może być powodem do tzw. rozwodu kościelnego. Więcej o tym pisaliśmy na naszym blogu, w artykule - Istotne obowiązki małżeńskie. Jak to ma się do in vitro oraz aborcji?

In vitro oraz aborcja w prawie kanonicznym

Jednym z istotnych obowiązków małżeńskich jest dopełnienie małżeństwa w postaci zrodzenia oraz wychowania dzieci. Jest to zatem powiązane ze współżyciem seksualnym, a więc intymnymi relacjami między współmałżonkami, ale w sposób naturalny.

Niemożliwe z punktu prawa kanonicznego jest wchodzenie na drogę antykoncepcji, wykluczającej zrodzenie potomstwa oraz procedury rodzenia dzieci bez naturalnego procesu seksualnego, a więc np. przy pomocy in vitro, ponieważ jest to sprzeczne z nauką Kościoła.

Małżeństwo zawarte w Kościele to nierozerwalny związek kobiety i mężczyzny. Istnieją jednak przypadki, że z punktu widzenia prawa kanonicznego małżeństwo mogło zostać niedopełnione, czyli inaczej nieskonsumowane.

Niedopełnione małżeństwo daje podstawy do wystąpienia o tzw. dyspensę papieską, właśnie z wcześniej wymienionego powodu. Chodzi o niespełnienie istotnego obowiązku małżeństwa, w postaci braku zbliżenia seksualnego.

Taki przypadek określany jest jako małżeństwo zawarte, ale niedopełnione. Jak zatem uzyskać dyspensę papieską, a więc zakończenie małżeństwa?

Dyspensa papieska - co to jest?

Dyspensą papieską jest poluzowanie zasad związanych z prawem kościelnym, w zależności od danego przypadku.

Dyspensę może wydać organ odpowiadający władzy kościelnej, w granicach zapisanych w prawie kanonicznym. Ponadto taką decyzję może zaordynować podmiot specjalnie wskazany do spraw wydawania dyspensy, ale również zgodnie z istniejącym prawem, bądź też w ramach konkretnie określonych zasad.

Apostazja jest oficjalnym odstępstwem od wiary, do którego dochodzi po spełnieniu odpowiedniej procedury. Czy wyklucza ona potem możliwość ślubu w kościele?

Dzisiaj apostazja jest równoznaczna z wystąpieniem z Kościoła katolickiego, skreśleniem wyznania, czy też zasad.

Apostazja w prawie kanonicznym

Zgodnie z kan. 751 prawa kanonicznego, apostazja jest porzuceniem wiary chrześcijańskiej i występuje na podstawie formalnych dokumentów, ustanowionych jako Dekret Ogólny Konferencji Episkopatu Polski.

Apostata zgodnie z dokumentami tego typu staje się osobą, która porzuciła wiarę chrześcijańską, przystępując jednocześnie do innej religii, bądź też będąc również poza innymi religiami.

Apostazja - jak dokonać?

W związku z apostazją należy złożyć oświadczenie woli o wystąpieniu z Kościoła. Pismo to trzeba dostarczyć na ręce proboszcza danej parafii i moc prawną ma wtedy, kiedy zainteresowana osoba jest pełnoletnia, ma zdolności do czynność prawnych i jest świadoma efektu takiego ruchu. Akceptowane jest jedynie pisemne oświadczenie w miejscu zamieszkania. Dokumentu nie można dostarczyć poprzez pocztę, drogę elektroniczną, ani na ręce urzędnika cywilnego. Pismo nie ma wówczas mocy prawnej.

Dojrzałość jest aspektem, który powinien charakteryzować każdego dorosłego człowieka, wraz z coraz wyraźniej przekroczoną granicą 18. roku życia. W rzeczywistości często jest jednak zupełnie inaczej, dlatego niedojrzałość to podstawowych kryteriów psychologicznych, decydujących o stwierdzeniu nieważności małżeństwa kościelnego.

Niedojrzałość społeczna oraz emocjonalna jest brana pod uwagę

Wśród przyczyn natury psychicznej, będących istotną przeszkodą do podjęcia obowiązków małżeńskich, są czynniki niedojrzałości społecznej oraz emocjonalnej.

Do niedojrzałości emocjonalnej należy:

  • egocentryzm,
  • kłopoty z utrzymaniem równowagi emocjonalnej,
  • skrajne, bądź nieadekwatne do sytuacji reakcje.

Z kolei niedojrzałość społeczna charakteryzuje się:

  • brakiem aktywności społecznej,
  • zbyt wysokimi wymaganiami w różnych sytuacjach,
  • zbyt szybką rezygnacją w przypadku niepowodzeń,
  • brakiem samodzielności.

Niedojrzała osoba często wykazuje się działaniami wyłącznie w przypływie chwili, bez przemyślenia, a tym bardziej bez brania pod uwagę skutków, zwłaszcza w dłuższej perspektywie czasu. Patrzenie tylko na siebie i swój interes zdecydowanie nie sprzyja i stoi w sprzeczności z budowaniem związku małżeńskiego.

Prawo kanoniczne ma w swoich strukturach tzw. instytucję kanonizacji prawa cywilnego, a zatem istnieje możliwość skorzystania z regulacji prawa cywilnego w kościelnym odpowiedniku, jeśli te są zbieżnie z Kościołem. Które instytucje prawa cywilnego mogą być zatem akceptowane w prawie kościelnym?

Instytucja pojednania

Generalnie pojednanie w procesie kościelnym nie jest zjawiskiem nowym, jednak w prawie cywilnym funkcja mediatora oraz zdarzenia mediacyjne są uszczegółowione. Jest to jedna z sytuacji, kiedy prawo cywilne można w pełni wdrożyć do zasad kanonicznych, oczywiście jeśli zakres procedur będzie w pełni akceptowalny przez Kościół. Równie dobrze można zastosować wyłącznie dążenie do pogodzenia się partnerów, co również nie będzie novum.

Oczywiście wszelkie porozumienia powinny nastąpić zastanym stanem faktycznym, bez zgrzytów po żadnej ze stron. Jednym z częściej przypisywanych powodów są niezdolności natury psychicznej do spełnienia obowiązków małżeństwa kościelnego po jednej ze stron, która takiego stanu rzeczy nie uznaje, bądź dochodzi do złej interpretacji. Porozumienie jest tutaj wyjściem z kryzysu i szansą na większą obiektywność w trakcie pozyskiwania dowodów.

W takim przypadku łatwiejsze wydaje się zaanonsowanie świadków, zwłaszcza jeśli są w pokrewieństwie i co ważniejsze - prościej jest znaleźć dowód świadczący o niewinności. Wówczas droga prowadzi strony do porozumienia, albo wskazania innych przyczyn, które są przez którąś ze stron faktycznie do udowodnienia.

Sędzia cywilny

Co ciekawe, sąd kościelny może również być w kontakcie z instytucjami działającymi na drodze cywilnej. Sytuacja może dotyczyć potwierdzania lub przedstawienia faktów np. dotyczących pomocy osobie z zaburzeniami psychicznymi, udzielonej przez instytucje cywilne, lub też w drugim kierunku - kiedy ta pomoc jest wskazana, jeśli problemy zostały ujawnione na drodze procesu kościelnego i po zakończeniu jedna ze stron miałaby zostać objęta opieką przez cywilne placówki.

Często słyszymy - również w telewizji - że można uzyskać rozwód kościelny. Co do zasady, proces kościelny można dla zwykłego "Kowalskiego" tak definiować, jednak oficjalnie to sformułowanie nie istnieje, co często podkreślają nie tylko prawnicy, ale przede wszystkim przedstawiciele Kościoła. Rozwód kościelny nie istnieje.

Rozwód kościelny w języku potocznym

Kwestia tego, że rozwód w Kościele generalnie nie ma miejsca, nie trzeba szeroko wyjaśniać. Mimo wszystko określenie rozwodu kościelnego jest wszędzie obecne i funkcjonuje jako potoczne nazewnictwo jednego z procesów kościelnych, którego pod taką nazwą nie znajdziemy w dokumentach oraz w prawie kanonicznym. Podobnie jest m.in. w nazwach poszczególnych tytułów naukowych, które w niektórych przypadkach działają wyłącznie jako forma grzecznościowa, a nie faktyczny stan. Tak samo - zwłaszcza w starszych pokoleniach - mówi się na lekarza po prostu doktor - bez znaczenia, czy specjalista medycyny ma w rzeczywistości taki tytuł. W naszym przypadku rozwód kościelny oznacza w praktyce nieważność małżeństwa kościelnego.

Rozwód oraz unieważnienie kontra stwierdzenie nieważności małżeństwa

Jakby tego było mało, to do grupy określeń w procesie kościelnym należy dodać jeszcze jedno niefunkcjonujące nazewnictwo - unieważnienie.

  • Rozwód jest faktycznym rozwiązaniem węzła małżeńskiego, już podczas istnienia małżeństwa. Rozwód oznacza rozpad, ogłoszony przez sąd powszechny. Jest to rezygnacja z małżeństwa między dwiema osobami, mimo że wcześniej było jak najbardziej ważne i dokonane.
  • Unieważnienie jest podobne do powyższego, jednak z tą różnicą, iż węzeł małżeński został rozwiązany przez sąd powszechny, z uwagi np. na błędy proceduralne. Oznacza zatem anulowanie wcześniej ważnego zawarcia małżeństwa.
  • Stwierdzenie nieważności małżeństwa kościelnego jest z kolei tym, co występuje w Kościele jako jedyne rozwiązanie procesowe i prawne. Podczas procesu kościelnego uznaje się, że małżeństwo zostało tylko z pozoru zawarte, ale wobec istniejących powodów (moralnych, psychicznych itp), jest nieprawdziwie z punktu prawa kanonicznego ogłoszone. Temat zostaje podniesiony wyłącznie przez sąd kościelny, który analizuje materiały dowodowe i ocenia, czy rzeczywiście w momencie nabożeństwa istniały okoliczności przeciwko zawiązaniu węzła kościelnego. Jeśli istnieją - małżeństwo nigdy nie istniało.

W procesie o stwierdzenie nieważności małżeństwa kościelnego obecny jest także obrońca węzła małżeńskiego. Kim jest i jaka jest jego rola?

Prawo cywilne dopuszcza możliwość wdrożenia zakazu ubiegania się o unieważnienie małżeński. Czy podobne stanowisko istnieje również w prawie kościelnym?

Sprawy w sądach cywilnych są często porównywane z procesami w sądach kościelnych. Czy w sprawie dotyczącej nieważności małżeństwa kościelnego wskazuje się winnego?

Kościół może zdecydować o nieważności małżeństwa z różnych powodów. Czy takowym może być sytuacja małżeństwa z krótkim stażem? Jednym z nowych przypisów w procesie kościelnym jest tzw. proces skrócony, który może zostać zastosowany m.in. dla rozbitych już par, których małżeństwa trwają bardzo krótko. Czy na pewno czas ma tutaj znaczenie i może być ...
Kancelaria Kanoniczna Dignitas została laureatem nagrody w Plebiscycie Orły Prawa 2020. Orły Prawa mają za cel wyróżnić liderów branż, którzy stawiają na rozwój swoich firm. W plebiscycie zbierane są opinie oraz oceny klientów z serwisów społecznościowych i portali branżowych. Aby podsumować pracę firmy, pojawiają są oceny klientów m.in. z wyszukiw...
Istotne obowiązki małżeńskie są znaczącą częścią w niektórych sprawach dotyczących stwierdzenia nieważności małżeństwa. Jak zatem te kwestie reguluje prawo kościelne? Pojęcie istotnych obowiązków małżeńskich   Pojęcie istotnych obowiązków małżeńskich znajdziemy w Kodeksie Prawa Kanonicznego, w kanonach 1095 nr 2 i 3, jako brak rozeznania co do...
Terminy rozwód kościelny i unieważnienie małżeństwa są często używane w odniesieniu do stwierdzenia nieważności małżeństwa. Jak zatem faktycznie wygląda terminologia w procesie kościelnym? Pojęcie rozwodu kościelnego i unieważnienia małżeństwa   Unieważnienie - przyjmując nie tylko kwestie małżeństwa, ale i każdego innego zdarzenia - już samo ...
Proces skrócony o stwierdzenie nieważności małżeństwa - w 45 dni? Proces stwierdzenia nieważności małżeństwa i związane z nim procedury zostały zreformowane przez Papieża Franciszka w 2015 roku. Reformata weszła w życie na mocy Mitis ludex Dominus lesus. To co jest najistotniejsze w zmianach to wprowadzenie procesu skróconego, czyli inaczej procesu...
Jak wygląda proces o "rozwód kościelny", czyli tak naprawdę stwierdzenie nieważności małżeństwa? Przedstawiam Państwu opis procesu w 11 krokach. 1. Przygotowanie formalne i merytoryczne Pierwszym działaniem do rozpoczęcia procesu o stwierdzenie nieważności małżeństwa jest odpowiednie przygotowanie się do niego. Na czym polega przygotowanie do proce...
Oboje wraz z żoną zażywamy dopalacze. Czy możemy żądać "rozwodu kościelnego"? p. Adam z Włocławka Co to są dopalacze?  ​Mówiąc najprościej, są to substancje odurzające będące alternatywą dla narkotyków. Oczywiście sama nazwa „dopalacze" jest potoczna, ale dotyczy produktów mających właściwości psychoaktywne. Wszystkie mają wspólną cechę - w ic...